Động vật biển

Khái niệm chung

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
fish	魚	さかな	sakana	cá
freshwater fish	淡水魚	たんすいぎょ	tansuigyo	cá nước ngọt
saltwater fish	海水魚	かいすいぎょ	kaisuigyo	cá biển

Cá và động vật biển

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
abalone	鮑	あわび	awabi	bào ngư
anchovy	鰯	かたくちいわし	katakuchi-iwashi	cá cơm
angelfish				cá thần tiên · cá thiên thần
barnacle		フジツボ	fujitsubo	con hà
blue crab		ガザミ	gazami	cua xanh
blue whale	白長須鯨	しろながすくじら	shironagasukujira	cá voi xanh
bull shark				cá mập bò
carp	鯉	こい	koi	cá chép
catfish	鯰	なまず	namazu	cá da trơn (cá tra · cá trê)
clownfish		クマノミ	kumanomi	cá hề
cod	鱈	たら	tara	cá tuyết
coral	珊瑚	さんご	sango	san hô
cuttlefish		コウイカ	kōika	mực nang
dolphin	海豚	いるか	iruka	cá heo
eel	鰻	うなぎ	unagi	lươn
flounder	鮃 · 鰈	ひらめ · かれい	hirame · karei	cá bơn
flying fish	飛魚	とびうお	tobiuo	cá chuồn
giant isopod				bọ biển khổng lồ
goldfish	金魚	きんぎょ	kingyo	cá vàng
great white shark		ホオジロザメ	hōjirozame	cá mập trắng lớn
humpback whale		ザトウクジラ	zatōkujira	cá voi lưng gù
jellyfish	海月 · 水母	くらげ	kurage	sứa
killer whale · orca	鯱	シャチ	shachi	cá voi sát thủ
king mackerel				cá thu vua
lionfish		ミノカサゴ	minokasago	cá sư tử · cá mao tiên
lobster	伊勢海老	いせえび	ise-ebi	tôm hùm
mackerel	鯖	さば	saba	cá thu
mahi-mahi · dolphinfish		シイラ	shīra	cá nục heo
manatee		マナティー	manatī	lợn biển
manta ray		マンタ	manta	cá đuối manta
mantis shrimp	蝦蛄	しゃこ	shako	tôm tít · tôm tích · bề bề
mussel	貽貝	いがい	igai	vẹm
narwhal	一角	いっかく	ikkaku	cá voi một sừng · kỳ lân biển
nautilus	鸚鵡貝	おうむがい	ōmugai	ốc anh vũ
needlefish		ダツ	datsu	cá kìm · cá nhái
octopus	蛸	たこ	tako	bạch tuộc
oyster	牡蠣	かき	kaki	hàu
Pacific saury	秋刀魚	さんま	sanma	cá thu đao
plankton		プランクトン	purankuton	sinh vật phù du
porcupine fish		ハリセンボン	harisenbon	cá nóc nhím
prawn	大正海老	たいしょうえび	taishō-ebi	tôm
pufferfish · blowfish · fugu	河豚	ふぐ	fugu	cá nóc
salmon	鮭	さけ	sake	cá hồi
sardine	鰯	いわし	iwashi	cá mòi
sea bream · porgy	鯛	たい	tai	cá tráp · cá hồng
sea cucumber	海鼠	なまこ	namako	hải sâm
seahorse	竜の落とし子	たつのおとしご	tatsunootoshigo	cá ngựa
sea turtle	海亀	うみがめ	umigame	rùa biển · vích
sea urchin	海胆 · 雲丹	うに	uni	cầu gai · nhum biển
shark	鮫	さめ	same	cá mập
shrimp	海老	えび	ebi	tôm
sponge	海綿	かいめん	kaimen	bọt biển · hải miên
squid	烏賊	いか	ika	mực ống
starfish · sea star	海星	ひとで · ヒトデ	hitode	sao biển
swimmer crab		ガザミ	gazami	ghẹ
swordfish	旗魚	めかじき	mekajiki	cá kiếm
tiger shark		イタチザメ	itachizame	cá mập báo · cá mập hổ
tilefish	甘鯛	あまだい	amadai	cá đỏ củ
trout	鱒	ます	masu	cá hồi nước ngọt · cá hồi chấm
tuna	鮪	まぐろ	maguro	cá ngừ
whale	鯨	くじら	kujira	cá voi
yellowfin tuna	黄肌鮪	きはだまぐろ	kihada-maguro	cá ngừ vây vàng

Bộ phận cá

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
fin	鰭	ひれ	hire	vây
gill	鰓	えら	era	mang
scale	鱗	うろこ	uroko	vảy
tail	尾	お	o	đuôi

Ghi chú

Tôm và prawn

Trong tiếng Anh, shrimp và prawn thường lẫn lộn. Phân biệt sinh học:

• shrimp — giáp xác cỡ nhỏ hơn, càng nhỏ, mang dạng phiến (lamellar gills). 海老 ebi là từ chung.
• prawn — giáp xác cỡ lớn hơn, càng lớn ở đôi chân thứ 2, mang dạng nhánh (branching gills). 大正海老 taishō-ebi chỉ tôm sú lớn.

Tiếng Việt gộp cả hai là tôm. Khi phân biệt cỡ thì tôm sú · tôm hùm (lớn) vs tôm sông · tôm bạc (nhỏ).

Mực — bạch tuộc · mực ống · mực nang

Ba loài thân mềm khác nhau, tiếng Anh phân biệt rõ:

• octopus (蛸 tako) — bạch tuộc. Có 8 chân (xúc tu), không có vỏ trong cơ thể, sống đáy biển.
• squid (烏賊 ika) — mực ống. Có 10 chân (8 xúc tu + 2 chân câu dài), thân dài hình trụ, có một mảnh xương sụn bên trong.
• cuttlefish (コウイカ kōika) — mực nang. Có 10 chân, thân bầu, có một mảnh xương vôi cứng (mai mực) bên trong — chính là cuttlebone nuôi chim cảnh.

Trout · salmon — cùng họ

Salmon (cá hồi) và trout (cá hồi nước ngọt · cá hồi chấm) cùng thuộc họ Salmonidae. Phân biệt:

• salmon — di cư từ biển vào sông để đẻ, có dạng anadromous.
• trout — phần lớn sống nước ngọt suốt đời. Một số loài (rainbow trout) cũng có dạng di cư gọi là steelhead.

Tiếng Việt thường gọi cá hồi cho cả hai khi không cần phân biệt rõ.

Sentinel crab trong nguồn gốc — không khớp ghẹ

Một số tài liệu Việt-Anh dịch ghẹ sang sentinel crab. Đây là dịch sai:

• sentinel crab = họ Macrophthalmidae — cua nhỏ sống trên bãi cát, mắt nhô cao quan sát.
• ghẹ trong tiếng Việt = cua bơi (Portunidae) — swimmer crab · swimming crab. Loài phổ biến nhất là blue swimmer crab · cua xanh.

Bài này dùng swimmer crab cho khớp.

Pufferfish · fugu

Cùng một loài (河豚 fugu, Takifugu spp.) — cá nóc. Tiếng Anh có ba tên cho cùng đối tượng:

• pufferfish — tên chung khoa học/phổ thông
• blowfish — tên dân dã, nhấn khả năng phồng cơ thể
• fugu — tên Nhật, dùng quốc tế khi nói về món ăn (đặc biệt sashimi cá nóc Nhật)

Khác với porcupine fish (cá nóc nhím, ハリセンボン harisenbon) — họ khác (Diodontidae), có gai cứng nhô ra khi phồng.