Ngày, tháng và mùa

Thứ trong tuần

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
Monday	月曜日	げつようび	getsuyōbi	thứ hai · thứ 2
Tuesday	火曜日	かようび	kayōbi	thứ ba · thứ 3
Wednesday	水曜日	すいようび	suiyōbi	thứ tư · thứ 4
Thursday	木曜日	もくようび	mokuyōbi	thứ năm · thứ 5
Friday	金曜日	きんようび	kinyōbi	thứ sáu · thứ 6
Saturday	土曜日	どようび	doyōbi	thứ bảy · thứ 7
Sunday	日曜日	にちようび	nichiyōbi	chủ nhật

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
weekend	週末	しゅうまつ	shūmatsu	cuối tuần
weekday	平日	へいじつ · ウィークデイ	heijitsu · wīkudei	ngày thường · ngày trong tuần

Tháng

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
January	一月	いちがつ	ichigatsu	tháng một · tháng giêng (âm lịch)
February	二月	にがつ	nigatsu	tháng hai · tháng 2
March	三月	さんがつ	sangatsu	tháng ba · tháng 3
April	四月	しがつ	shigatsu	tháng tư · tháng 4
May	五月	ごがつ	gogatsu	tháng năm · tháng 5
June	六月	ろくがつ	rokugatsu	tháng sáu · tháng 6
July	七月	しちがつ	shichigatsu	tháng bảy · tháng 7
August	八月	はちがつ	hachigatsu	tháng tám · tháng 8
September	九月	くがつ	kugatsu	tháng chín · tháng 9
October	十月	じゅうがつ	jūgatsu	tháng mười · tháng 10
November	十一月	じゅういちがつ	jūichigatsu	tháng mười một · tháng một (âm lịch)
December	十二月	じゅうにがつ	jūnigatsu	tháng mười hai · tháng chạp (âm lịch)

Ngày trong tháng

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
1st	一日	ついたち	tsuitachi	mồng 1 · ngày 1
2nd	二日	ふつか	futsuka	mồng 2 · ngày 2
3rd	三日	みっか	mikka	mồng 3
4th	四日	よっか	yokka	mồng 4
5th	五日	いつか	itsuka	mồng 5
6th	六日	むいか	muika	mồng 6
7th	七日	なのか	nanoka	mồng 7
8th	八日	ようか	yōka	mồng 8
9th	九日	ここのか	kokonoka	mồng 9
10th	十日	とおか	tōka	mồng 10
11th	十一日	じゅういちにち	jūichinichi	ngày 11
12th	十二日	じゅうににち	jūninichi	ngày 12
13th	十三日	じゅうさんにち	jūsannichi	ngày 13
14th	十四日	じゅうよっか	jūyokka	ngày 14
15th	十五日	じゅうごにち	jūgonichi	ngày 15 · ngày rằm (âm lịch)
16th	十六日	じゅうろくにち	jūrokunichi	ngày 16
17th	十七日	じゅうしちにち	jūshichinichi	ngày 17
18th	十八日	じゅうはちにち	jūhachinichi	ngày 18
19th	十九日	じゅうくにち	jūkunichi	ngày 19
20th	二十日	はつか	hatsuka	ngày 20
21st	二十一日	にじゅういちにち	nijūichinichi	ngày 21
22nd	二十二日	にじゅうににち	nijūninichi	ngày 22
23rd	二十三日	にじゅうさんにち	nijūsannichi	ngày 23
24th	二十四日	にじゅうよっか	nijūyokka	ngày 24
25th	二十五日	にじゅうごにち	nijūgonichi	ngày 25
26th	二十六日	にじゅうろくにち	nijūrokunichi	ngày 26
27th	二十七日	にじゅうしちにち	nijūshichinichi	ngày 27
28th	二十八日	にじゅうはちにち	nijūhachinichi	ngày 28
29th	二十九日	にじゅうくにち	nijūkunichi	ngày 29
30th	三十日	さんじゅうにち	sanjūnichi	ngày 30
31st	三十一日	さんじゅういちにち	sanjūichinichi	ngày 31

Cách đọc bất quy tắc ở các ngày: 1-10, 14, 20, 24 — không theo công thức “số đếm + にち” mà có cách đọc thuần Nhật cổ. Ví dụ: 二十日 đọc là hatsuka, không phải nijū-nichi.

Mùa

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
spring	春	はる	haru	mùa xuân
summer	夏	なつ	natsu	mùa hè
autumn · fall	秋	あき	aki	mùa thu
winter	冬	ふゆ	fuyu	mùa đông
season (chung)	季節	きせつ	kisetsu	mùa

Hôm qua · hôm nay · ngày mai

English	Kanji	Kana	Romaji	Tiếng Việt
the day before yesterday	一昨日	おととい	ototoi	hôm kia
… morning	一昨日の朝	おとといのあさ	ototoi no asa	sáng hôm kia
… evening	一昨日の晩	おとといのばん	ototoi no ban	tối hôm kia
yesterday	昨日	きのう	kinō	hôm qua
yesterday morning	昨日の朝	きのうのあさ	kinō no asa	sáng (hôm) qua
yesterday evening	昨日の晩	きのうのばん	kinō no ban	tối (hôm) qua
today	今日	きょう	kyō	hôm nay
this morning	今朝	けさ	kesa	sáng nay
this evening	今晩	こんばん	konban	tối nay
tomorrow	明日	あした · あす	ashita · asu	ngày mai
tomorrow morning	明日の朝	あしたのあさ	ashita no asa	sáng (ngày) mai
tomorrow evening	明日の晩	あしたのばん	ashita no ban	tối (ngày) mai
the day after tomorrow	明後日	あさって	asatte	ngày kia · ngày mốt
… morning	明後日の朝	あさってのあさ	asatte no asa	sáng ngày kia
… evening	明後日の晩	あさってのばん	asatte no ban	tối ngày kia
every day	毎日	まいにち	mainichi	hàng ngày · mỗi ngày
every morning	毎朝	まいあさ	maiasa	hàng sáng · mỗi sáng
every evening	毎晩	まいばん	maiban	hàng tối · mỗi tối

Ghi chú

Thứ trong tuần và Hán-Việt

Tên các thứ trong tuần tiếng Nhật xuất phát từ thiên thể và ngũ hành, đọc theo Hán-Việt rất quen thuộc với người Việt:

Kanji	Hán-Việt	Ý nghĩa
月	nguyệt	mặt trăng
火	hoả	lửa (sao Hoả)
水	thuỷ	nước (sao Thuỷ)
木	mộc	gỗ (sao Mộc)
金	kim	kim loại (sao Kim)
土	thổ	đất (sao Thổ)
日	nhật	mặt trời

Hệ này — gọi là 七曜 (shichiyō — Thất Diệu) — gồm Mặt Trăng, Mặt Trời và 5 hành tinh thấy được bằng mắt thường. Nhật, Hàn, Trung Quốc cổ và một số nơi khác cùng dùng. Tiếng Việt ngày nay không còn gọi theo thiên thể nữa mà dùng số đếm (thứ hai, thứ ba, …).

Ngày trong tháng — đọc bất quy tắc

10 ngày đầu tháng và một số ngày khác (14, 20, 24) đọc theo cách đếm thuần Nhật (wago) chứ không phải Hán-Nhật:

• 1日 tsuitachi — gốc tsuki-tachi (月立ち), tức “đầu tháng”.
• 2日 futsuka, 3日 mikka, …, 10日 tōka — chuỗi đếm Nhật cổ futa, mi, yo, itsu, mu, nana, ya, kokono, tō.
• 14日 jūyokka, 24日 nijūyokka — vẫn dùng yokka (như ngày 4).
• 20日 hatsuka — đặc biệt, không liên quan đến fuska hay nijū-nichi.

Các ngày khác đọc thẳng theo công thức số + nichi.

Sáng nay · tối nay đặc biệt

Các từ chỉ “sáng/tối hôm nay” và “sáng/tối hàng ngày” là danh từ ghép cố định, không tạo bằng no particle:

• 今朝 kesa (≠ 今日の朝)
• 今晩 konban (≠ 今日の晩)
• 毎朝 maiasa, 毎晩 maiban

Trong khi đó các diễn đạt với hôm qua, hôm kia, ngày mai, ngày kia dùng no particle: 昨日の朝, 明日の晩.

Tháng âm lịch trong tiếng Việt

Một số tháng có tên Hán-Việt riêng trong âm lịch — hệ vẫn được dùng song song với dương lịch ở Việt Nam:

• Tháng giêng — tháng 1 âm lịch (tiếng Nhật vẫn dùng 一月)
• Tháng một — tháng 11 âm lịch (chú ý: hoàn toàn khác tháng 1 ở dương lịch)
• Tháng chạp — tháng 12 âm lịch