Thuật ngữ phát triển phần mềm

English	Katakana	Romaji	Tiếng Việt
algorithm	アルゴリズム	arugorizumu	thuật toán
API	API · エーピーアイ	ē-pī-ai	API · giao diện lập trình
app · application	アプリ · アプリケーション	apuri · apurikēshon	ứng dụng
array	配列 · アレイ	hairetsu · arei	mảng
backend	バックエンド	bakku-endo	backend · phía máy chủ
backlog	バックログ	bakkurogu	việc tồn · danh sách công việc
branch (Git)	ブランチ	buranchi	nhánh
bug	バグ	bagu	lỗi (chương trình)
build	ビルド	birudo	dựng · biên dựng
cache	キャッシュ	kyasshu	bộ nhớ đệm · cache
client	クライアント	kuraianto	máy khách · phía khách
code	コード	kōdo	mã (nguồn)
column (DB · spreadsheet)	カラム	karamu	cột
commit (Git)	コミット	komitto	(lệnh) commit
compile	コンパイル	konpairu	biên dịch
compiler	コンパイラ	konpaira	trình biên dịch
dashboard	ダッシュボード	dasshubōdo	bảng điều khiển
database	データベース	dētabēsu	cơ sở dữ liệu
debug	デバッグ	debaggu	gỡ lỗi
deploy	デプロイ	depuroi	triển khai
developer	開発者 · デベロッパー	kaihatsusha · deberoppā	lập trình viên · nhà phát triển
document	ドキュメント	dokyumento	tài liệu
email	メール	mēru	thư điện tử · email
email address	メールアドレス	mēru-adoresu	địa chỉ email
engineer	エンジニア	enjinia	kỹ sư
environment	環境	kankyō	môi trường
error	エラー	erā	lỗi
feature	機能 · フィーチャー	kinō · fīchā	tính năng
framework	フレームワーク	furēmuwāku	khung · framework
frontend	フロントエンド	furonto-endo	frontend · phía giao diện
function	関数	kansū	hàm
library	ライブラリ	raiburari	thư viện
load balancer	ロードバランサー	rōdo-baransā	bộ cân bằng tải
log	ログ	rogu	nhật ký · log
login	ログイン	roguin	đăng nhập
merge (Git)	マージ	māji	hợp nhất · gộp
model	モデル	moderu	mô hình
open source	オープンソース	ōpun sōsu	mã nguồn mở
password	パスワード	pasuwādo	mật khẩu
program	プログラム	puroguramu	chương trình
programmer	プログラマ	puroguramā	lập trình viên
programming	プログラミング	puroguramingu	lập trình
project	プロジェクト	purojekuto	dự án
prototype	プロトタイプ	purototaipu	nguyên mẫu · mẫu thử
pull (Git)	プル	puru	(lệnh) pull · kéo
pull request	プルリクエスト	puru rikuesuto	yêu cầu hợp nhất · PR
push (Git)	プッシュ	pusshu	(lệnh) push · đẩy
query	クエリ	kueri	truy vấn
record (DB)	レコード	rekōdo	bản ghi
release	リリース	rirīsu	phát hành · bản phát hành
repository (Git)	レポジトリ · リポジトリ	repojitori · ripojitori	kho mã · repo
restart	リスタート · 再起動	risutāto · saikidō	khởi động lại
review	レビュー	rebyū	xét duyệt · review
screenshot	スクリーンショット	sukurīnshotto	ảnh chụp màn hình
server	サーバー	sābā	máy chủ
spreadsheet	スプレッドシート	supureddoshīto	bảng tính
staging	ステージング	sutēgingu	môi trường staging
status	ステータス	sutētasu	trạng thái
string	文字列	mojiretsu	chuỗi (ký tự)
system	システム	shisutemu	hệ thống
table	テーブル	tēburu	bảng
tag	タグ	tagu	thẻ · nhãn
test	テスト	tesuto	kiểm thử · test
thread	スレッド	sureddo	luồng
ticket	チケット	chiketto	phiếu · ticket
update	アップデート	appudēto	cập nhật
variable	変数	hensū	biến
version	バージョン	bājon	phiên bản

Ghi chú

Tiếng Việt — chính thức vs khẩu ngữ tech

Cộng đồng phát triển phần mềm Việt thường dùng nguyên từ tiếng Anh trong giao tiếp hằng ngày, mặc dù có bản dịch chính thức:

Chính thức	Khẩu ngữ tech
cơ sở dữ liệu	database
khung phần mềm	framework
triển khai	deploy
đẩy lên (Git)	push
kéo về (Git)	pull
hợp nhất	merge
kiểm thử	test
gỡ lỗi	debug
ảnh chụp màn hình	screenshot

Trong văn bản kỹ thuật chính thức (luận văn, sách giáo trình, báo cáo cơ quan nhà nước), bản dịch tiếng Việt được ưu tiên. Trong code review, chat nhóm, hội nghị tech, người ta dùng nguyên từ Anh hoặc lai (Vietnamese-English code-switching).

Tiếng Nhật — gần như katakana

Khác với Trung Quốc (常用漢字 cho hầu hết khái niệm), Nhật giữ phần lớn thuật ngữ phần mềm dưới dạng katakana mượn từ tiếng Anh:

• deploy → デプロイ (depuroi), không có Kanji thông dụng
• deploy → 配備 (haibi) — Kanji có nhưng ít dùng trong context phần mềm

Một số thuật ngữ có cả Kanji và katakana, dùng tuỳ ngữ cảnh:

• function → 関数 kansū (toán học, programming) hoặc フィーチャー fīchā (mặc dù fīchā thực ra là feature)
• array → 配列 hairetsu (chính thức) hoặc アレイ arei (đôi khi)
• string → 文字列 mojiretsu (luôn dùng Kanji)
• variable → 変数 hensū (luôn Kanji)

Quy luật: kỹ thuật toán học, kiểu dữ liệu cơ bản — Kanji. Concept business / framework cụ thể — katakana.

Lỗi — bug vs error

Cả hai dịch là lỗi trong tiếng Việt, nhưng tiếng Anh phân biệt:

• bug — lỗi do lập trình sai (không chủ ý), cần fix.
• error — thông báo runtime hoặc trạng thái sai, có thể do bug hoặc do input không hợp lệ.

Khi cần phân biệt rõ trong tiếng Việt: lỗi chương trình (bug) vs thông báo lỗi (error message).

Programmer · developer · engineer

Ba thuật ngữ về cùng nghề, sắc thái khác nhau:

• programmer — người viết code. Trung lập, tập trung vào act of programming. プログラマ.
• developer — người tham gia toàn bộ quá trình phát triển sản phẩm (code + design + test). 開発者. Phổ biến trong job titles hiện đại.
• engineer — nghĩa rộng hơn, bao gồm thiết kế hệ thống, kiến trúc, chứ không chỉ code. エンジニア. Title “Software Engineer” thường tương đương “Software Developer” về thực chất.

Tiếng Việt thường gọi chung lập trình viên hoặc kỹ sư phần mềm (chính thức) — mất sắc thái phân biệt.